Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index Forum Eerste Wereldoorlog
Hét WO1-forum voor Nederland en Vlaanderen
 
 FAQFAQ   ZoekenZoeken   GebruikerslijstGebruikerslijst   WikiWiki   RegistreerRegistreer 
 ProfielProfiel   Log in om je privé berichten te bekijkenLog in om je privé berichten te bekijken   InloggenInloggen   Actieve TopicsActieve Topics 

Belgische vluchtelingen naar Nederland, 1914-1918 (scriptie)

 
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Nederland tijdens WO1 Actieve Topics
Vorige onderwerp :: Volgende onderwerp  
Auteur Bericht
RJ



Geregistreerd op: 13-4-2006
Berichten: 881
Woonplaats: Goes

BerichtGeplaatst: 04 Jan 2008 19:47    Onderwerp: Belgische vluchtelingen naar Nederland, 1914-1918 (scriptie) Reageer met quote

Hieronder is mijn 2e jaars scriptie te lezen. (Lerarenopleiding Geschiedenis, 2e graads)

Ik heb deze geplaatst zodat jullie mij feedback kunnen geven. Ik heb hem nog niet ingeleverd. Helaas kon ik geen bronvermelding op het forum krijgen.

Ben benieuwd wat jullie er van vinden!

In ieder geval veel leesplezier!
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail MSN Messenger
RJ



Geregistreerd op: 13-4-2006
Berichten: 881
Woonplaats: Goes

BerichtGeplaatst: 04 Jan 2008 19:47    Onderwerp: Reageer met quote

Inleiding

Op 4 augustus 1914 viel het Duitse leger het neutrale België binnen. België had het Duitse leger een vrije doortocht naar Frankrijk geweigerd. Deze schending van de Belgische neutraliteit was de aanleiding voor Engeland om de oorlog aan Duitsland te verklaren. De opmars van het Duitse leger werd door de Belgische burgers bezorgd gadegeslagen vanachter ramen, heggen en schuttingen. De Duitse troepen waren veel beter uitgerust dan de Belgische troepen, die inmiddels ook gemobiliseerd waren. Toen op 5 augustus de doortocht van de Duitsers via Luik werd geweigerd, begonnen de gevechten.

Echter op 7 augustus moesten de Belgen toch capituleren. Terwijl de Duitse troepen na de val van Luik doorstootten naar Frankrijk, trok het Belgische veldleger zich terug naar de fortenlinie van Antwerpen. Vanuit deze veilige positie wilde het Belgische leger de Duitsers een slag in de rug toedienen. Dit mislukte grondig. Op 28 september viel het eerste Antwerpse fort al. Voor veel Belgische soldaten werd het te veel: ze konden de spanning niet meer aan. Velen stortten in en moesten worden afgevoerd. Het werd een hopeloze zaak, waarna op 2 oktober werd besloten het veldleger uit Antwerpen te evacueren. Voor de Britten kwam dit besluit als een schok. Een dag later marcheerde een Britse marinebrigade de stad binnen onder het bekende It’s a long way to Tipperary, maar ook de Britten konden Antwerpen niet redden. Op 6 oktober beval de Belgische koning en opperbevelhebber Albert I dat het gehele veldleger zich moest terugtrekken.

‘Op 7 oktober begonnen de Duitsers met het bombarderen van Antwerpen en op 10 oktober moest de brandende stad zich overgeven. De terugtocht van het Belgische leger was ronduit deerniswekkend: uitgeput en zonder voedsel zagen de soldaten dat alles voor niets was geweest en voelden zij zich in de steek gelaten door de geallieerden. Om te ontkomen aan krijgsgevangenschap vluchtten ze naar het noorden. In lange rijen strompelden al die armzalige mannen – waarvan velen gewond – voorwaarts, richting Nederland. Verlangend keken ze uit naar de huizen aan de overkant van de grens: daar zouden ze eindelijk veilig zijn.’

Het is interessant om te zien hoe deze vluchtelingen werden opgevangen in Nederland. Men moet hierbij realiseren dat Nederland in 1914 ruim zes miljoen inwoners had. Vanaf augustus 1914 kwamen daar, relatief gezien, een enorm aantal vluchtelingen, burgers en militairen bij: ongeveer 1 miljoen. Vandaar de vraag die in deze scriptie centraal staat:

In hoeverre heeft de Nederlandse overheid en samenleving zich naar de normen van die tijd ‘menswaardig’ gedragen bij de opvang van de Belgische vluchtelingen (1914 – 1918)?

Het is van belang om na te gaan hoe de eerste opvang bij de grens was georganiseerd. Welke rol speelde de Nederlandse overheid hierin? In welke mate was de overheid hierop voorbereid? Daarnaast is het belangrijk om een oog te slaan op de Europese wetgeving. Bestond er in 1914 een wet waarin was opgenomen dat een neutraal land als Nederland verplicht was vluchtelingen op te nemen?
In het hele proces van het opnemen van vluchtelingen zijn twee soorten vluchtelingen te onderscheiden. Ten eerste waren er de vele militairen uit de omliggende landen. Toch waren de Belgische militairen die naar Nederland kwamen in de meerderheid. De soldaten moesten geïnterneerd worden. Welke maatregelen werden er getroffen om het proces van internering goed te laten verlopen? Daarnaast waren er de burgervluchtelingen. Vele kampen werden opgezet om al die families onderdak te geven.
Als er in een land in korte tijd meer dan één miljoen mensen bij komen, is het gerechtigd om te vragen hoe de bevolking daarop reageert. Ook is het nuttig om te kijken welke verhouding de Nederlandse bevolking kreeg met de Belgische vluchtelingen.
Een ander punt dat vragen oplevert, zijn de vluchtoorden waarin de vluchtelingen werden geplaatst. Hoe was het dagelijks leven daar? Hoe werden de vluchtelingen behandeld? Wat waren de dagelijkse bezigheden?

Al de bovenstaande vragen zullen in deze scriptie behandeld worden. Het onderwerp zal dus zowel door de organisatorische als door de sociale bril worden bekeken.

De laatste jaren groeit de interesse voor de Eerste Wereldoorlog aanzienlijk. In 2008 zal de ‘Groote Oorlog’ bijzonder onder de aandacht worden gebracht. Het eindexamenonderwerp in 2008 voor havo/vwo luidt: ‘Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen’. Dit gegeven heeft ook een rol gespeeld in de onderwerpskeuze van deze scriptie. In 2004 besteedde het In Flanders Fields Museum te Ieper grote aandacht aan de vluchtelingen tijdens de Eerste Wereldoorlog. In twee zalen werd het onderwerp ‘Vluchten voor de Oorlog’ uitvoerig belicht. Mijn interesse in de Eerste Wereldoorlog heeft zich vooral gevormd door de tastbare herinneringen. Als ik door het landschap van Vlaanderen of de Somme reis, valt mij altijd op hoe fascinerend het landschap is met zijn vele littekens. De Eerste Wereldoorlog is voor mij een prettige verslaving geworden.

Hoofdstuk 1
Eerste opvang van vluchtelingen in Nederland

1.1. Situatie bij de grens

Het grote aantal vluchtelingen kwam niet tegelijk de Nederlandse grens over. We kunnen drie golven onderscheiden. De eerste vond plaats in juli 1914, de tijd van de oorlogsdreiging. In deze groep bevonden zich vooral Duitsers en Oostenrijkers die België ontvluchtten. De tweede golf kwam in beweging naar aanleiding van de gevechten rond de forten bij Luik, begin augustus 1914. De druk lag vooral op Limburg, waar vooral Belgische vrouwen en kinderen de grens over kwamen. De derde en grootste golf is het gevolg van de Duitse aanval op Antwerpen, oktober 1914. Deze aanval veroorzaakt veel paniek bij de burgers. ‘Een groot deel van de bevolking uit de omliggende dorpen die al eerder haar toevlucht binnen de Stelling hadden gezocht, sloeg nu opnieuw op de vlucht voor ‘den Duts’, en toen honderdduizenden Antwerpenaren dat voorbeeld volgden, leidde dit tot een complete exodus.’ Het aantal wordt geschat op ruim één miljoen Belgische vluchtelingen. Een gigantisch aantal, gezien de grootte van de Nederlandse bevolking: zes miljoen.

Toen de dichter en soldaat Rupert Brooke de stad Antwerpen introk, kwam hij een groot aantal vluchtelingen tegen. Hij beschreef het als volgt:

‘It hurts me, this war. (…) I marched through Antwerp, deserted, shelled, and burning, one night, and saw ruined houses, dead men and horses (…) And the whole heaven and earth was lit up by the glare from the great lakes and rivers of burning petrol, hills and spires. That was like Hell. (…) But there – and later – I saw what was a truer Hell. Hundreds of thousands of refugees, their goods on barrows and hand-carts and perambulantors and wagons, moving with infinite slowness out into the night, two unending lines of them, the old men mostly weeping, the women with hard white drawn faces, the children playing or crying or sleeping. That’s what Belgium is now: the country where three civilians have been killed every soldier.’

De Belgische vluchtelingen konden de grens vrij overkomen. Ze werden hierbij geholpen door extra trams en extra ingezette treinen. De druk lag vooral op de grensdorpen of dicht bij de grens gelegen steden. Zo waren de straten van het Brabantse grensdorp Putte bedekt met eindeloze rijen mensen. De omstandigheden waren slecht: het was koud en men beschikte niet over voldoende voedsel. ‘In de grensgebieden werd elke denkbare slaapplaats benut: in het zwembad van Bergen op Zoom deden zelfs de kleedkamertjes dienst als tijdelijk onderkomen. Na enige tijd waren Roosendaal en Bergen op Zoom zo vol, dat wachtposten de vluchtelingen verboden door te lopen naar deze steden en hen op pad stuurden naar andere plaatsen in de omgeving.’

1.2. Transport

De taak van de Nederlandse overheid in deze eerste oorlogsmaanden was zorgen voor een goede spreiding van de vluchtelingen over Nederland. Dit was van belang vanwege twee zaken. Ten eerst moest de overheid de vluchtelingen behoorlijk kunnen huisvesten en voeden. Ten tweede hadden de Nederlandse militairen bij de grens ruimte nodig om eventuele aanvallen af te slaan en de grens te bewaken.

Wat de overheid in die dagen aan de stromen vluchtelingen heeft gedaan is goed verwoord door minister Cort van der Linden, tijdens een vergadering van de Tweede Kamer van 17 december 1914:

‘Vervolgens moet het vervoer geregeld worden, en indien men weet wat het zeggen wil duizenden en duizenden menschen te vervoeren en dat vervoer geregeld te doen plaats hebben, dan zal men toch ook beseffen dat het een prachtig stuk werk is geweest – ik zeg dat niet om mij zelf te verheffen, want het is hoofdzakelijk ook weer geschied door ambtenaren, door de stafofficieren en door de spoorwegen – dat men dadelijk die treinen heeft kunnen organiseren, de vluchtelingen heeft kunnen concentreeren op de hoofdplaatsen en van de hoofdplaatsen van de provincies verder heeft kunnen verspreiden, zoodat althans een groot gedeelte van die menschen onderdak had en er voor gezorgd werd dat zij verder eten en drinken hadden. (…) In den tijd dat de treinen naar het noorden werden gedirigeerd, moest het voedsel, brood en ander, worden verdeeld onder de menschen en dat is een werk geweest waarbij particulieren groote diensten hebben bewezen. Zonder dat de particulieren zich daarmede hadden bemoeid, zouden de autoriteiten, die daar waren, en de steuncomité’s eenvoudig niet in staat zijn geweest het werk te doen. Op allerhande wijzen, ook bij het vervoer van vluchtelingen naar het noorden, heeft het particulier initiatief groote diensten bewezen aan de Regeering.’

We zien hier een samenwerking tussen de overheid en particuliere inzet. Particulieren hebben de eerste opvang verzorgd door de vluchtelingen zo veel mogelijk onderdak te verschaffen. De overheid heeft het transport zo goed als mogelijk op zich genomen. Ook de Belgen zelf hebben een kleine bijdrage geleverd aan het vervoer naar de vluchtoorden. De Belgische regering had een grote groep Belgisch spoorwegpersoneel op bevel naar Nederland laten vluchten. De reden was dat ze de Duitse opmars niet nog makkelijker wilden maken door hun materieel in dienst van de Duitsers te geven. De elf locomotieven die de Belgen hadden meegenomen, werden zelf door de Belgen bereden en was een handig hulpmiddel bij de spreiding van de vluchtelingen.

Hoofdstuk 2
Internering van Belgische militairen in Nederland

2.1. Overheidsorganisatie

Er is een onderscheid te maken tussen twee soorten vluchtelingen. De grootste groep die ons land binnenkwam waren de burgervluchtelingen. Een kleinere groep waren de militaire vluchtelingen. Het bijzondere van deze groep is dat Nederland verplicht was deze op te nemen. Dat was in 1874 internationaal bij wet vastgesteld op de Brusselse conferentie. In Nederland was deze wet doorgewerkt in de wet van 1 juli 1909. Zo schrijft artikel 11 dat;

‘de onzijdige mogendheid die op haar grondgebied troepen toelaat, tot de oorlogsvoerende legers behoorende, interneert deze, voor zooveel mogelijk ver van het oorlogstoneel verwijderd. Zij kan hen doen bewaken in kampen en zelfs hen opsluiten in vestigingen of daarvoor geschikte plaatsen. Zij beslist, of de officieren vrij gelaten kunnen worden, mits zich op hun eerewoord verbindende het onzijdige grondgebied niet zonder verlof te verlaten.’

De minister van Oorlog, N. Bosboom, twist in zijn boek over het begrip ‘troepen’. Volgens hem vallen daar niet alleen de militairen onder, maar ook de over de grenzen gevoerde wapens, munitie, materiaal, vaartuigen, paarden en honden. In de loop van de oorlog werd het woord vliegtuigen hier aan toegevoegd, daar er vooral in de Zeeuwse eilanden incidenten waren met neergestorte vliegtuigen.

De Nederlandse regering heeft door het land diverse interneringsdepot opgericht voor Belgische militairen. Zo waren er de kampen Gaasterland, Zeist, Harderwijk en Oldebroek. Ook werden er enkele Belgische officieren geïnterneerd op het eiland Urk. Het aantal Belgische miltitaire vluchtelingen bedroeg ongeveer 40.000.

2.2. Interneringskampen
De Nederlandse overheid was volgens de wet verplicht de geïnterneerden te voorzien van ‘levensmiddelen, kleeding en hulp’. Het grote verschil tussen de burgervluchtelingen en de militaire vluchtelingen was dat de burgervluchtelingen begin 1915 terug konden naar hun huizen. De militaire vluchtelingen moesten in het neutrale Nederland blijven zolang de oorlog duurde. De Belgen vergeleken hun verblijf in de kampen met het verblijf van een misdadiger in een gevangenis. Ze zaten opgesloten achter het prikkeldraad. De familie was vaak niet in de gelegenheid hen te bezoeken. Ook het contact tussen het thuisfront en de kampen was slecht. Vanaf juni 1916 zou de situatie verbeteren toen de Duitsers akkoord gingen met een Nederlands voorstel om elke geïnterneerde Belg eens per maand te voorzien van één briefkaart met aangehechte retourkaart.

In de kampen was er een standsverschil tussen de gewone manschappen en de officieren. De manschappen werden onder slechte omstandigheden gehuisvest. ‘In elke barak werden 250 mensen opeengepakt, zonder enige privacy. Er was nauwelijks plaats voor bagage en wasgoed, zoals op diverse prentbriefkaarten van het Harderwijkse kamp te zien is. Verwarming is er niet, volgens de Nederlandse autoriteit vanwege het gevaar voor brand en op hygiënische gronden.’

De Nederlandse regering zag dat er spanningen konden ontstaan. Daarom stimuleerden ze ontspanningsactiviteiten, zoals sport of muziekactiviteiten. Ook heeft de overheid het onderwijs in het kampen gestimuleerd. Zo kwamen veel Belgische militairen van hun analfabetische status af.

Ook het Nederlandse volk creëerde een draagvlak voor de geïnterneerden. Met de oprichting van het Comité Hulp aan de families der Belgische Geïnterneerden werden veel Belgische gezinnen geholpen die zonder kostwinner zaten na 1914 .

Hoofdstuk 3
Opvang van Belgische vluchtelingen in Nederland

3.1. Overheidsorganisatie

Het ministerie van Binnenlandse Zaken besloot al vrij snel tot oprichting van vluchtoorden. Het was goedkoper, de gezinsvereniging zou sneller verlopen en de overheid had meer controle over de grote groep Belgen. Het ging uit van het principe ‘wie niet voor zichzelf kan zorgen, is in wezen onvrij’. De eerste stap was het oprichten van enkele voorlopige vluchtoorden. Dit waren vaak tentenkampen. De leefomstandigheden daarin was slecht. De tentenkampen waren ook onderhoudsgevoelig. Daarom streefde de overheid al snel naar permanente vluchtoorden met betere voorzieningen. Bij de onderbrenging van de Belgische burgervluchtelingen werd er gestreefd naar het type huisvesting dat paste bij de sociale status van de vluchteling. Er kwamen drie categorieën tot stand.

1. Gevaarlijke of ongewenste elementen
2. Minder gewenste elementen
3. Fatsoenlijke behoeftigen

Zo was het vluchtoord Nunspeet bedoeld voor ‘de heffe des volks’, het uitschot dus. Dit kamp zou uiteindelijk het langst in gebruik blijven. Het kamp Uden moest plaats geven aan diverse categorieën. Ede was een modelvluchtoord. Dit vluchtoord was bestemd voor vluchtelingen uit de betere kringen. Maar in de praktijk vervaagde deze indeling grotendeels. In de kampen woonde een zeer divers gezelschap van rustige, op fatsoen ingestelde burgers, levendige rebellen, dronkelappen en hoeren. Alleen de echte criminelen werden doorgestuurd naar de Nederlandse strafkolonie in Veenhuizen.

3.2. Particuliere organisatie

De Nederlandse overheid was zeker in de eerste dagen afhankelijk van de inzet van particulieren. Minister Cort van der Linden had een bijdrage van ƒ 0,35 per volwassen persoon per dag en ƒ 0,20 per kind beloofd. Aan het begin van de oorlog werden er diverse comités opgezet om de organisatie te bespoedigen. De comités werden door de overheid gestimuleerd, omdat zij een schakel vormen tussen de plaatselijke stuurcomités en de Centrale Commissie die de verspreiding van vluchtelingen over Nederland verzorgde. In diverse kranten verschenen oproepen tot steun aan de Belgische slachtoffers. Zo schrijft de Middelburgsche Courant op woensdag 19 augustus 1914:

‘Nu de nood zoo hoog wordt, door het voordurend aankomen van vluchtelingen uit België in Maastricht, Eijsden en andere plaatsen, vluchtelingen, die van alles beroofd zijn, van huis en hof, van have en goed, die niet veel meer hebben kunnen redden dan het naakte lijf, is het zoo nodig, dat hulp en steun wordt geboden. Het comité doet daarom nogmaals een zeer dringend beroep op allen, die in staat zijn, hier te helpen, om den nood te lenigen van onze Zuid-Nederlandsche stamgenooten, die zoo wreed door de slagen van het lot worden geteisterd.’

3.3. Banden met het vaderland

Het waren vaak de militairen die hun familie wilden laten overkomen naar Nederland. Dit kwam echter vrij weinig voor. Toch vonden sommige familieleden van geïnterneerde soldaten onderdak bij particulieren. Vaak waren de Belgische burgervluchtelingen met een groot deel van de familie gevlucht. Men zat vaak ook in hetzelfde vluchtoord. Toch waren er mogelijkheden om contacten te onderhouden met de in België achtergebleven familie. Dat kon door middel van briefwisselingen en bezoek. Volgens het Postverdrag van Rome (1906) kon alle correspondentie voor geïnterneerden gratis gevoerd worden. Een goed functionerende koeriersdienst zorgde daarvoor. Toch werd de mogelijkheid tot correspondentie begin 1915 stopgezet vanwege de angst van Duitsers voor spionage. Het bezoek van België naar Nederland is een verhaal apart. De Duitsers hadden in 1915 ter voorkoming van smokkel en spionage, maar ook ter voorkoming van nog meer vluchtelingen, een bijna 200 kilometer lang hekwerk langs de Nederlandse grens aangebracht. Dit noemde men de ‘Draad’. In de volksmond werd deze de ‘Draad des Doods’ genoemd. Op dit hekwerk kon een spanning van tweeduizend volt gezet worden. Sommige konden hun nieuwsgierigheid echter niet bedwingen. Een van de eerste slachtoffers van de ‘elektrische draad’ was een postbode die in het grensplaatsje Sluis waarschijnlijk heeft willen testen of het nu allemaal zo’n vaart liep met die stoom. Hij was op slag dood.

Hoofdstuk 4
De verhouding tussen de Belgische vluchtelingen en de Nederlandse bevolking

4.1. Culturele uitwisseling

Hoewel Belgen en Nederlanders hoofdzakelijk functioneerden in geschiedeniscircuits, was er toch sprake van enige culturele uitwisseling. De Belgen organiseerden voor de Nederlanders zangavonden, toneelvoorstellingen en kunstvoorstellingen. Hetgeen wat ze opvoerden had vaak met de oorlog te maken, of met de roemruchte geschiedenis van Vlaanderen.

4.2. Spanningen

Maar ook waren er gespannen situaties tussen de Nederlanders en de Belgen, zowel binnen als buiten de kampen. Dit was vooral goed merkbaar aan het begin van de oorlog. Veel particulieren hadden enkele vluchtelingen in huis genomen. De culturele verschillen kwamen zo bijvoorbeeld goed naar voren tijdens het eten. De Belgen aten fantasierijker en dronken uitbundiger, spraken luider en sneller, zo vonden de Nederlanders. Ook de kleding van de Belgen verschilde van de Nederlanders, daar de Belgische kleding soms nog aan een stand was verbonden. Bij de Rotterdamse politie kwamen nogal wat negatieve brieven binnen over de Belgen. De Nederlandse burger klaagde dan over luidruchtigheid, baldadigheid en zedeloos gedrag.

Moesten de Belgen zich aanpassen aan de Nederlanders of konden ze hun eigen culturele waarden uitdragen? De gangbare Nederlandse opvatting was dat de Belgen zich maar moesten aanpassen aan de Nederlandse gewoonten, wat veel Belgen ook wel probeerden. Kenmerkend daarbij was een zekere onderdanigheid, mogelijk vanuit het besef dat tegenover de Nederlanders slechts dankbaarheid op zijn plaats was. Een mooi citaat komt van een echtpaar uit Reeuwijk die een brief schreef aan het steuncomité: ‘De eerste weken ging het aardig goed met de jongen, maar van liever de leede wordt hij erg vervelend en brutaal en wil hij nooit meer doen wat wij zeggen ... Dus mij dunk de maat is nu vol genoeg, en nu ben ik besloten hem weg te doen.’ Toch bleven veel Nederlanders zich tot aan het eind van de oorlog inzetten. Enkele Nederlandse gezinnen verzorgden vier jaar lang een compleet Belgisch gezin.

Hoofdstuk 5
Het dagelijks leven in en buiten de Belgische vluchtoorden

5.1. Hiërarchie

Per vluchtoord was er een commandant aangesteld. Deze had veel ruimte om een eigen stempel te drukken op het leefklimaat in het vluchtoord. De contacten met Den Haag werden tijdens de oorlog nauw aangehouden. Voor de bewaking van het kamp werd de commandant bijgestaan door Nederlandse én Belgische opzichters, rijksveldwachters en militairen.

De Nederlandse overheid voelde zich genoodzaakt om de Belgen een bepaald gevoel van vrijheid te geven. Na toezegging van minister Cort van der Linden mochten de Belgen op zondag vrij buiten het kamp komen, maar wel binnen bepaalde tijds- en afstandsgrenzen.

5.2. Dagelijkse gang van zaken

De dagindeling in de kampen is tijdens de oorlog veranderd. Tijdens het eerste jaar was er een strak schema in ieder kamp. Het was bijzonder eentonig. Dat wordt aangetoond in de onderstaande dagindeling van het Belgenkamp in Harderwijk:

5.30 uur: reveille (in de herfst en winter wat later)
6.00 uur: koffie-uitdeling
7.00 uur: eerste appèl
8.30 uur: appèl voor diverse werkzaamheden (o.a. aardappels schillen)
9.00 uur: ziekenrapport
10.00 uur: aanvoer van brandstof, brood en levensmiddelen
12.00 uur: soep eten
13.30 uur: aanvoer van vlees en aardappelen; aanvang van enkele kleinere werkzaamheden onder bewaking buiten het kampterrein
15.30 uur: aanvoer van brood
16.30 uur: tweede appèl; daarna middageten
21.00 uur: taptoe, sluiting van de kantines
21.30 uur: licht uit

‘Al snel bleek dat Nederlandse culinaire specialiteiten als erwtensoep met spek en bruine bonen met gebraden spek bij de Belgen niet in de smaak vielen. Zijn noemden (...) deze gerechten béton armé en ‘grootendeels werd het smakelijke en kostbare voedsel in de spoelingtonnen weggeworpen.’ Men ziet hier weer een cultureel verschil tussen de Nederlanders en de Belgen. Ook de voorgeschreven uren van de maaltijden kwamen niet overeen met de Belgische etenstijden. De Belgen konden deze klachten op schrift stellen richting minister Bosboom. Hij nam de klachten serieus en heeft als daad het Nederlandse keukenpersoneel gedeeltelijk vervangen door Belgische geïnterneerden.

De inrichting van de kampen leek veel op elkaar. Elk kamp bezat een aantal woon- en slaapverblijven. Ook waren er was- en eetzalen. Alle voorzieningen die een dorp kende, moesten in principe ook aanwezig zijn in de kampen. Zo was er een school, een kerkje, een postkantoor en een kleine medische instelling.

5.3. Werkzaamheden

Om een geregeld kampleven mogelijk te maken moest men zorgen voor geschikte bezigheden voor de bewoners. De verschillende vluchtoorden hanteerden het principe dat de bewoners zoveel mogelijk in hun eigen onderhoud moesten voorzien. In het takenpakket van de vluchtelingen zaten daarom klusjes als het schoonmaken van vertrekken, het wassen van kleding en andere onderhoudswerkzaamheden. De bewoners in het kamp Nunspeet ontvingen hiervoor een wekelijkse betaling van ƒ 0,75 à ƒ 1,50 per week. Deze betaling was opgezet om potentiele werkstakingen te voorkomen.

Het was natuurlijk niet de bedoeling dat de Belgen beslag gingen leggen op de Nederlandse arbeidersplaatsen. Daarom werden er zoveel mogelijk baantjes binnen het kamp gerealiseerd. Voor vrouwen werden er naai- en breiklassen opgericht. Voor mannen werden er werkhuizen opgericht, waar men handwerk kon verrichten. Veel Belgen hebben ook een bijdrage geleverd aan de heideontginning of wegenaanleg op de Veluwe. Deze werkzaamheden werden vooral beoefend door de ongeschoolde Belgen.

Conclusie
Antwoord op de probleemstelling

In hoeverre heeft de Nederlandse overheid en samenleving zich naar de normen van die tijd ‘menswaardig’ gedragen bij de opvang van de Belgische vluchtelingen (1914 – 1918)?

De Nederlandse overheid wist goed wat haar neutrale positie betekende. Het probleem van vluchtelingen werd dus ook volledig geaccepteerd en men heeft geprobeerd er zo goed mogelijk mee om te gaan. In deze scriptie ben ik kort ingegaan op de problematiek rond de Belgische vluchtelingen, maar men moet zich realiseren dat ook een aantal Duitsers en Britten in ons land geïnterneerd zijn geweest. Hier ging het dan vooral om militaire vluchtelingen. De Nederlandse overheid heeft vooral in de beginperiode haar uiterste best gedaan om alles in goede banen te leiden. Zo was het ook de uitdrukkelijke wens van de regering om niet over ‘kampen’ te spreken maar over vluchtoorden of Belgische dorpen. Dit geeft aan dat de overheid zich bezig hield met de rol die ze hadden. Ze waren gastheer, maar ze moesten de vluchtelingen niet als minderwaardigen proberen te behandelen, ook al waren er vele culturele verschillen die deze positie bemoeilijkten.

Tijdens de jaren 1914 tot en met 1918 lijkt er sprake te zijn van een tolerante grondhouding tegenover vluchtelingen in de Nederlandse samenleving. Het is goed mogelijk dat de Nederlandse samenleving deze houding aannam vanwege zijn redelijke comfortabele positie: neutraal zijn. Ook was het onmogelijk om de Belgische vluchtelingen tegen te houden, vooral in de zuidelijke provincies. De ‘particulieren’ moesten dus wel de vluchtelingen in hun huizen opnemen om de orde en rust in het dorp of stad te bewaren. Het was op een bepaalde manier onvermijdelijk. Er was sprake van een massale hulpvaardigheid. Naarmate de jaren verstreken was er bij de Nederlandse bevolking een groeiende weerstand tegen de vluchtelingen, maar dat heeft niet tot grote problemen geleid.

We kunnen concluderen dat de Nederlandse overheid en samenleving hun uiterste best heeft gedaan om het verblijf in Nederland voor de Belgen zo aangenaam mogelijk te maken. Men kon de culturele verschillen overzien. Het Belgische dagblad Het Laatste Nieuws verwoordde deze gevoelens aldus: ‘De gastvrijheid van Nederland is enig in de geschiedenis. Zij is onbegrensd geweest in al haar edelmoedigheid.’
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail MSN Messenger
Ieperiet



Geregistreerd op: 17-2-2005
Berichten: 471
Woonplaats: Westerlo be.

BerichtGeplaatst: 04 Jan 2008 22:56    Onderwerp: Reageer met quote

Hier nog enkele beelden uit de kampen destijds.













Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
RJ



Geregistreerd op: 13-4-2006
Berichten: 881
Woonplaats: Goes

BerichtGeplaatst: 05 Jan 2008 0:03    Onderwerp: Reageer met quote

Beste Ieperiet,

Bedankt voor je bijdrage, maar er zijn topics genoeg waar je dit in kunt plaatsen. Wink

Kunnen we dit topic alleen voor de scriptie laten?
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail MSN Messenger
Paddy



Geregistreerd op: 9-11-2007
Berichten: 9280
Woonplaats: Idiot Trench, Dendermonde

BerichtGeplaatst: 05 Jan 2008 8:32    Onderwerp: Reageer met quote

RJ @ 04 Jan 2008 19:47 schreef:
Inleiding

Op 4 augustus 1914 viel het Duitse leger het neutrale België binnen. België had het Duitse leger een vrije doortocht naar Frankrijk geweigerd. Deze schending van de Belgische neutraliteit was de aanleiding voor Engeland om de oorlog aan Duitsland te verklaren. De opmars van het Duitse leger werd door de Belgische burgers bezorgd gadegeslagen vanachter ramen, heggen en schuttingen. De Duitse troepen waren veel beter uitgerust dan de Belgische troepen, die inmiddels ook gemobiliseerd waren. Toen op 5 augustus de doortocht van de Duitsers via Luik werd geweigerd, begonnen de gevechten.

Echter op 7 augustus moesten de Belgen toch capituleren. Terwijl de Duitse troepen na de val van Luik doorstootten naar Frankrijk, trok het Belgische veldleger zich terug naar de fortenlinie van Antwerpen. Vanuit deze veilige positie wilde het Belgische leger de Duitsers een slag in de rug toedienen. Dit mislukte grondig. Op 28 september viel het eerste Antwerpse fort al. Voor veel Belgische soldaten werd het te veel: ze konden de spanning niet meer aan. Velen stortten in en moesten worden afgevoerd. Het werd een hopeloze zaak, waarna op 2 oktober werd besloten het veldleger uit Antwerpen te evacueren. Voor de Britten kwam dit besluit als een schok. Een dag later marcheerde een Britse marinebrigade de stad binnen onder het bekende It’s a long way to Tipperary, maar ook de Britten konden Antwerpen niet redden. Op 6 oktober beval de Belgische koning en opperbevelhebber Albert I dat het gehele veldleger zich moest terugtrekken.

‘Op 7 oktober begonnen de Duitsers met het bombarderen van Antwerpen en op 10 oktober moest de brandende stad zich overgeven. De terugtocht van het Belgische leger was ronduit deerniswekkend: uitgeput en zonder voedsel zagen de soldaten dat alles voor niets was geweest en voelden zij zich in de steek gelaten door de geallieerden. Om te ontkomen aan krijgsgevangenschap vluchtten ze naar het noorden. In lange rijen strompelden al die armzalige mannen – waarvan velen gewond – voorwaarts, richting Nederland. Verlangend keken ze uit naar de huizen aan de overkant van de grens: daar zouden ze eindelijk veilig zijn.’



Vier maand vechten samengevat in een paar zinnetjes die zeker niet vleiend zijn .......... Brave Little Belgium zal dan ook wel een grap geweest zijn ........De rest van de oorlog zatten wij ons toch maar aan te stellen in het gastvrije Nederland......
_________________
Greetings from a Little Gallant Belgian:-)
Patrick De Wolf
http://ablhistoryforum.be/

There is a very fine line between "hobby" and "mental illness".
"We're doomed, I tell ye!"
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
arneken



Geregistreerd op: 28-6-2007
Berichten: 2606
Woonplaats: Brugge

BerichtGeplaatst: 05 Jan 2008 11:01    Onderwerp: Reageer met quote

BWG @ 05 Jan 2008 8:32 schreef:
RJ @ 04 Jan 2008 19:47 schreef:
Inleiding

Op 4 augustus 1914 viel het Duitse leger het neutrale België binnen. België had het Duitse leger een vrije doortocht naar Frankrijk geweigerd. Deze schending van de Belgische neutraliteit was de aanleiding voor Engeland om de oorlog aan Duitsland te verklaren. De opmars van het Duitse leger werd door de Belgische burgers bezorgd gadegeslagen vanachter ramen, heggen en schuttingen. De Duitse troepen waren veel beter uitgerust dan de Belgische troepen, die inmiddels ook gemobiliseerd waren. Toen op 5 augustus de doortocht van de Duitsers via Luik werd geweigerd, begonnen de gevechten.

Echter op 7 augustus moesten de Belgen toch capituleren. Terwijl de Duitse troepen na de val van Luik doorstootten naar Frankrijk, trok het Belgische veldleger zich terug naar de fortenlinie van Antwerpen. Vanuit deze veilige positie wilde het Belgische leger de Duitsers een slag in de rug toedienen. Dit mislukte grondig. Op 28 september viel het eerste Antwerpse fort al. Voor veel Belgische soldaten werd het te veel: ze konden de spanning niet meer aan. Velen stortten in en moesten worden afgevoerd. Het werd een hopeloze zaak, waarna op 2 oktober werd besloten het veldleger uit Antwerpen te evacueren. Voor de Britten kwam dit besluit als een schok. Een dag later marcheerde een Britse marinebrigade de stad binnen onder het bekende It’s a long way to Tipperary, maar ook de Britten konden Antwerpen niet redden. Op 6 oktober beval de Belgische koning en opperbevelhebber Albert I dat het gehele veldleger zich moest terugtrekken.

‘Op 7 oktober begonnen de Duitsers met het bombarderen van Antwerpen en op 10 oktober moest de brandende stad zich overgeven. De terugtocht van het Belgische leger was ronduit deerniswekkend: uitgeput en zonder voedsel zagen de soldaten dat alles voor niets was geweest en voelden zij zich in de steek gelaten door de geallieerden. Om te ontkomen aan krijgsgevangenschap vluchtten ze naar het noorden. In lange rijen strompelden al die armzalige mannen – waarvan velen gewond – voorwaarts, richting Nederland. Verlangend keken ze uit naar de huizen aan de overkant van de grens: daar zouden ze eindelijk veilig zijn.’



Vier maand vechten samengevat in een paar zinnetjes die zeker niet vleiend zijn .......... Brave Little Belgium zal dan ook wel een grap geweest zijn ........De rest van de oorlog zatten wij ons toch maar aan te stellen in het gastvrije Nederland......


mischien iets meer aandacht nog besteden aan het feit dat niet alle soldaten naar Nederland vluchtten meer dat het overgrote deel aan de IJzer dapper doorvocht. Persoonlijke mening natuurlijk wna tovor de rest vind ik je scriptie zeker goed, hoor.
_________________
Greater love hath no man than this that a man lay down his life for his friends.
Epitaph Lance CPL L.A.C Webb (Lancastershire fusiliers) @kezelberg Millitary Cemetery
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht MSN Messenger
borderblues



Geregistreerd op: 31-1-2008
Berichten: 9
Woonplaats: turnhout

BerichtGeplaatst: 01 Feb 2008 16:02    Onderwerp: Re: Belgische vluchtelingen naar Nederland, 1914-1918 (scrip Reageer met quote

RJ @ 04 Jan 2008 20:47 schreef:
Hieronder is mijn 2e jaars scriptie te lezen. (Lerarenopleiding Geschiedenis, 2e graads)

Ik heb deze geplaatst zodat jullie mij feedback kunnen geven. Ik heb hem nog niet ingeleverd. Helaas kon ik geen bronvermelding op het forum krijgen.

Ben benieuwd wat jullie er van vinden!

In ieder geval veel leesplezier!

Heel goed. Groeten, peter. www.oorlogsgedichten.net
_________________
vluchtoord ede 1914-1918 gedichten
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Berichten van afgelopen:   
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Nederland tijdens WO1 Tijden zijn in GMT + 1 uur
Pagina 1 van 1

 
Ga naar:  
Je mag geen nieuwe onderwerpen plaatsen
Je mag geen reacties plaatsen
Je mag je berichten niet bewerken
Je mag je berichten niet verwijderen
Ja mag niet stemmen in polls


Powered by phpBB © 2001, 2002 phpBB Group